Alfabet

Żeby czytać i pisać po japońsku, należy znać:

  • około 2000 znaków kanji
  • dwa alfabety sylabiczne kana, czyli hiragana i katakana.

A

 
ai - harmonizowanie, łączenie, jednoczenie
ai-hanmi - układ, w którym ćwiczący stoją w tej samej pozycji
aiki-jutsu - starożytna technika walki oparta na koordynacji obrony z atakiem
aiki-taiso - podstawowe ćwiczenia w aikido (rozgrzewka, ćwiczenia wprowadzające)
arigato - dziękuję
ashi - stopa, noga
ashi-sabaki - przemieszczanie się na stopach /ayumi-ashi, okuri-ashi, tsugi-ashi/; por. tai-sabaki
atemi - uderzenia we wrażliwe miejsca ciała (mają na celu rozproszenie uwagi przeciwnika)
ayumi-ashi - krok przestawny

B


barai - zgarnięcie
bo - długi kij
bojutsu - technika posługiwania sie długim kijem
bokken - drewniana imitacja miecza japońskiego stosowana do ćwiczeń
bokuto - drewniany miecz
bu - silny, waleczny, odważny (dotyczący spraw wojennych)
buddyzm - filozoficzna i religijna doktryna, oparta na pojęciu "oświecenia", rozwinięta przez indyjskiego myśliciela Gautama Siddharta (551-483 p.n.e.)
budo - określenie japońskich sztuk walki, które rozwinęły się ze sztuk wojennych; np. judo, kendo
bujutsu - sztuki wojenne
bushi - wojownik, samuraj
bushido - honorowy kodeks samuraja

C


chikama - krótki dystans
chu - środek
chudan - poziom środkowy (od pasa do barków; zwykle dotyczy określenia wysokości ataku)

D


dan - poziom, stopień mistrzowski
do - droga, metoda, sposób wewnętrznego doskonalenia się
dogi - ubiór ćwiczebny (do: droga, gi: ubranie)
dojo - miejsce drogi; miejsce, w którym trenuje się sztuki walki
domo - bardzo
domo arigato - dziękuję bardzo (inne formy: domo arigato gozaimas, domo arigato gozaimaśta)
doshu - mistrz drogi, tytuł lidera aikido (zgodnie z tradycją japońską jest to tytuł dziedziczony)
dori - uchwycenie

E


eri - kołnierz
eri-tori - atak polegający na uchwyceniu kołnierza partnera

F


funakogi-undo - ruch wiosłowania (ćwiczenie służące do poprawienia pracy bioder; wypracowania mocnej, stabilnej postawy i koordynacji oddychania z pracą ciała)
furitama - stabilizacja ki, ćwiczenia koncentracji

G


gaku - tradycyjny element wystroju dojo; japońska kaligrafia z nazwą szkoły, mottem lub myślą filozoficzną, zawieszana na ścianie (kamiza) w centralnym miejscu dojo, naprzeciwko miejsca honorowego
gasho - gest połączenia rąk przy pozdrowieniu (używany zwłaszcza podczas ćwiczeń medytacyjnych)
gedan - poziom niski, od pasa w dół
geiko - trening, ćwiczenie
gi - ubranie, strój
go - pięć
gokyo - piąta forma podstawowych technik unieruchomień
gyaku - odwrotny, przeciwny
gyaku-hanmi - układ, w którym ćwiczący stoją w odwrotnych pozycjach

H


hachi - osiem
hai - tak
hajime - zaczynać
hakama - tradycyjne spodnie samurajów, noszone przez mistrzów aikido
hanmi - postawa, pozycja
hanmi-handachi - układ, w którym broniący się siedzi, a atakujący stoi
happo - osiem kierunków
hara - brzuch, centrum
haragei - sztuka rozwijania hara
henka waza - odmiany techniki podstawowej
hidari - lewy
hidari-kamae - postawa, w której lewa noga wysunięta jest do przodu
hijikime-osae - forma unieruchomienia przeciwnika z wykorzystaniem dzwigni na staw łokciowy
hiji-tori - trzymanie za łokcie lub za rękawy w okolicach łokci
hombu-dojo - główna kwatera, centrum treningowe w Tokio

I


iaido - japońska sztuka walki mieczem (dobywania miecza)
ich - jeden
iie - nie
ikkyo - pierwsza forma z podstawowych technik unieruchomień
irimi - ruch do przodu, wejście w partnera
irimi nage - rzut, w którym wykorzystuje się wejście irimi (tzw. dwudziestoletnia technika)

J


jiu - dziesięć
jiu-waza - tori wykonuje dowolne techniki
jo - drewniany kij
jo-tori - techniki obrony przed atakiem jo
jodan - poziom wysoki (powyżej barków)
joseki - południowa ściana dojo; miejsce o szczególnym znaczeniu
ju - zasada miękkości i nieoporowania
judo - "droga miękkości"; sztuka, stworzona przez Jigoro Kano (1860-1938) na bazie technik jujutsu, będąca obecnie dyscyplną olimpijską
juji-garami - rzut przez skrzyżowanie rąk

K


kaeshi-waza - kontr techniki
kai - organizacja
kaiten - okrągły
kaiten-nage - rzut obrotowy
kakari-geiko - forma treningu, kiedy tori jest atakowany przez kilku uke, nadchodzących kolejno z jednego kierunku
kamae - postawa
kamiza - miejsce honorowe, z którego się naucza (zasiada tu nauczyciel na początku i na końcu treningu); ściana wschodnia dojo; miejsce, gdzie znajdują się bóstwa
karate - droga pustej ręki; metoda walki, w której broń stanowi całe ciało z naciskiem na użycie rąk i nóg; jedną z czołowych postaci karate jest Gichin Funakoshi (1869-1957), twórca karate tradycyjnego
kata - forma; ćwiczenie formalne, składające się z serii wcześniej ustalonych ruchów
kata - ramię
katana - miecz japoński
kata-tori - atak polegający na uchwyceniu za rękaw kimona (w okolicach ramienia, barku)
katate - jedna ręka
katate-tori - atak polegający na uchwyceniu przedramienia przeciwnika
katame-waza - techniki unieruchomień
katsu - technika przywracania przytomności po urazach
keiko - trening
keikogi - strój treningowy używany w sztukach walki
kempo - sztuka walki znana jako boks chiński
ken - miecz
kendo - droga miecza; współczesna japońska forma walki bambusowym mieczem (shinai)
ki - energia duchowa
kiai - nastrój, usposobienie, charakter (w sztukach walki oznacza to zwykle przenikliwy okrzyk)
kihon - podstawowy, bazowy (źródło ki)
kihon - waza - techniki wykonywane w sposób podstawowy, bazowy
kiri - ostrze
kohai - młodszy kolega (urodzony później)
koho - do tyłu
kocho-kaiten-ukemi - przetoczenie do tyłu (ushiro ukemi)
kokoro - duch, serce
kokyu - oddech, siła oddechu
kokyu dosa - ćwiczenia oddechu
kokyu-ho - ćwiczenie oddechu; ćwiczenie wykonywane w pozycji stojącej lub siedzącej, polegające na dojściu do centrum partnera, poznawaniu pracy jego ciała, przy jednoczesnej pracy nad własnym oddechem
kokyu - nage - rzut oddechem
konnichiwa - dzień dobry
koshi - biodro
koshi-nage - rzut przez biodro
kote - nadgarstek
kote-gaeshi - rzut wykonywany przez wykręcenie nadgarstka
kubi - szyja
kubishime - atak polegający na duszeniu przeciwnika
kumi-jo - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają jo
kumi-tachi - forma ćwiczeń, w której obaj partnerzy posiadają bokken
kumite - walka
kuzushi - wychylenia ciała
kyu - dziewięć
kyu - stopień uczniowski
kyudo - łucznictwo japońskie

M


ma-ai - dystans
mae - przód
mae-geri - atak polegający na kopnięciu prostym w przód
mae-ukemi - pad, przetoczenie się do przodu
marui - ruch sferyczny
mate - czekać, poczekać
mawashi-geri - kopnięcie po łuku
meguri - ruch okrężny (głównie nadgarstków, centrum)
men - głowa
men-uchi - cięcie proste z góry w głowę
migi - prawy, prawostronny
migi-kamae - postawa, w której prawa noga wysunięta jest do przodu
misogi - obrzęd oczyszczenia
mokuso - medytować
morote-tori - atak polegający na uchwyceniu oburącz przedramienia partnera
mudansha - uczeń posiadający stopień uczniowski (kyu)
mune - pierś, tors, korpus
mune-dori - uchwyt za przód kimona
musashugio   uczenie się i doskonalenie w różnych szkołach pod kierunkiem różnych trenerów

N


nage - rzut, osoba wykonująca rzut lub inną technikę (tori)
nage-waza - techniki rzutów
ne-waza - techniki w parterze
ni - dwa
nikyo - druga forma podstawowych technik unieruchomień
no - tradycyjny teatr japoński

O


o - wielki
O'Sensei - Wielki Nauczyciel; tytuł twórcy aikido Morihei Ueshiba
obi - pas
omote - ruch do wewnątrz
omote-waza - nazwa wersji technik wykorzystujących wejście przed centrum przeciwnika
omoto-kyo - nauka wielkiej podstawy; sekta shintoistyczna założona w Japonii przez Nao Deguchi i Onisaburo Deguchi
onegae-shimasu - proszę mnie nauczyć; formuła wypowiadana na początku treningu, a także w trakcie przed rozpoczęciem ćwiczenia
osae - naciskać, dźwignia
osae-waza - unieruchomienia
otagai-ni-rei - wzajemny ukłon między partnerami

R


randori - wolna walka
rei - ukłon
ritsu-rei - ukłon w pozycji stojącej
roku - sześć
ryo-kata-dori - atak polegający na uchwyceniu dwoma rękami za bluzę przeciwnika
ryote - dwie ręce
ryote-dori - atak polegający na uchwyceniu dwoma rękami za dwie ręce przeciwnika
ryu - szkoła

S


san - trzy
sankyo - trzecia forma podstawowych technik unieruchomień
sayonara - do widzenia
seika-tanden - środek ciężkości ciała zlokalizowany w brzuchu, poniżej pępka
seiza - siad na kolanach
seiza-shite - czyńcie seiza
sempai - uczeń starszy stopniem
sensei - nauczyciel
shi - cztery
shi-chi - siedem
shidoin - instruktor (tytuł formalny)
shihan - mistrz (tytuł formalny)
shiho - cztery kierunki
shiho-nage - rzut w czterech kierunkach
shikko - sposób przemieszczania się w pozycji klęcznej
shimoza - miejsce na tatami, gdzie siadają ćwiczący
shite - ten, który czyni (suru: czynić); partner, który stosuje daną technikę
shodan - pierwszy dan
shomen - do przodu
shomen-uchi - cięcie proste z góry na głowę przeciwnika
sode - rękaw
sore-made - stop
soto - zewnętrzna strona, na zewnątrz
soto-kaiten - ruch na zewnątrz
suburi - indywidualne techniki ćwiczeń z użyciem bokken i jo
suwari-waza - techniki wykonywane w pozycji siedzącej lub klęczącej

T


tachi - długi miecz
tachi - stojąc, w pozycji stojącej
tachi-tori - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w miecz (technika odbierania miecza)
tachi-waza - techniki wykonywane w pozycji stojącej
tai-jutsu - techniki walki wręcz (bez użycia broni)
tai-sabaki - ćwiczenia zwrotów i obrotów ciała
tanto - drewniana imitacja noża
tanto-tori - techniki obrony przed napastnikiem uzbrojonym w nóż
tatami - mata
te - ręka
tegatana - ręka miecz
tekubi - nadgarstek
ten-chi-nage - rzut "niebo-ziemia"
tenkan - obrót, zejście z linii ataku poprzez obrót
tori - partner wykonujący technikę obronną
tsugi-ashi - krok dostawny
tsuki - uderzenie proste

U


uchi-kaiten-nage - rzut obrotowy wykorzystujący ruch do wewnątrz oraz przejście pod ramieniem partnera
uchi-deshi - uczeń mieszkający razem ze swoim nauczycielem
ude - przedramie
ude-kime-nage - rzut przy wykorzystaniu dźwigni na staw łokciowy
uke - partner atakujący, na którym wykonuje się technikę obronną (ten, który znosi technikę)
ukemi - pad, przewrót
ukemi-waza - techniki padów i przewrotów
undo - ćwiczenie
ura - odwrotnie, do tyłu
ushiro-kubishime   atak z tyłu z duszeniem
ushiro-ryote-tori   uchwyt z tyłu obiema rękami za obie ręce
ushiro-ukemi   przetoczenie do tyłu, pad do tyłu
ushiro-waza   techniki obrony przed atakiem z tyłu

W


wa - zgodność ruchowa
waza - techniki

Y


yame - stop!
yoko - bok, w kierunku bocznym
yokomen-uchi - atak okrężny z góry na głowę, skroń lub szyję
yonkyo - czwarta forma podstawowych technik unieruchomień
yudansha - uczeń posiadający stopień mistrzowski (dan)

Z

 
zanshin - pozostawanie w stanie czujnej gotowości
za-rei - ukłon w pozycji siedzącej
zazen - pozycja medytacyjna; siad klęczny na piętach lub w pozycji lotosu
zenpo - do przodu
zenpo-kaiten-ukemi - przetoczenie do przodu
zori - japońskie klapki
zubon - spodnie od kimona
zuki - uderzenie proste (tsuki)